Nguyên Tắc 80/20 Trong Giáo Dục: Giải Phóng Thầy Cô Để “Lấy Người Học Làm Trung Tâm”

Câu chuyện ngây thơ của một học sinh lớp 5: “Thời gian đâu mà dạy học?” đã phản ánh một thực trạng đáng lo ngại: Nhiều giáo viên đang kiệt sức với hàng loạt “công việc không tên” và hoạt động hành chính, khiến thời gian dành cho việc giảng dạy và phát triển học sinh bị bào mòn.

Nhân dịp Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận: Làm thế nào để các thầy cô được đồng cảm và lắng nghe, để họ có thể thực sự toàn tâm toàn ý với sứ mệnh giáo dục?

Nguyên lý Pareto (80/20) – 80% kết quả đến từ 20% nguyên nhân quan trọng nhất – có thể là chìa khóa để kiến tạo một môi trường học đường lành mạnh hơn. Bài viết này đề xuất hai thay đổi căn bản dựa trên nguyên tắc 80/20.

---

1. Thay Đổi Từ Hệ Thống: 80% Công Việc Phải Phục Vụ Người Học

Nguyên tắc ưu tiên đơn giản trong giáo dục là: Cái gì có lợi cho học sinh (người học) thì phải được ưu tiên cao nhất.

Để phương châm “lấy người học làm trung tâm” không chỉ là khẩu hiệu, ngành giáo dục cần viết lại bản mô tả công việc (Job Description) của giáo viên theo tỷ lệ 80/20:

✅ 80% Trọng Tâm: Công Việc Mang Lại Lợi Ích Trực Tiếp Cho Học Sinh

Đây phải là những công việc cốt lõi, mang lại giá trị cao nhất cho quá trình học tập:

• Giảng dạy theo chương trình môn học.
• Phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh.
• Thiết kế tài liệu, đồ dùng và hoạt động học tập sinh động.
• Quản lý lớp học, tư vấn, hướng dẫn học sinh.
• Theo dõi, đánh giá tiến độ và kèm cặp học sinh yếu/bồi dưỡng học sinh giỏi.

❌ 20% Hoạt Động Gián Tiếp: Công Tác Vận Hành Tổ Chức

Chỉ một phần nhỏ nên dành cho công việc có tác động gián tiếp hoặc liên quan đến vận hành nhà trường:

• Bồi dưỡng chuyên môn, nghiên cứu về sư phạm.
• Giao tiếp, tư vấn cho phụ huynh.
• Dự giờ, họp chuyên môn.
• Tham gia thi giáo viên dạy giỏi.

🚫 Tuyệt Đối Loại Bỏ Khỏi Sứ Mệnh Nhà Giáo

Những công việc hành chính, vận hành, và mang tính kinh doanh không bao giờ nên có trong nhiệm vụ của giáo viên:

• Nhắc nhở, thu các loại phí (học phí, đồng phục, quỹ…).
• Tư vấn tuyển sinh, tiếp thị sách hay chương trình ngoại khóa.
• Tiếp đón khách của nhà trường.

Nếu giáo viên không được giải phóng khỏi gánh nặng hành chính, học sinh sẽ trượt ra khỏi đối tượng ưu tiên cao nhất, và chúng ta sẽ không có những người thầy “toàn tâm, toàn ý”.

---

2. Thay Đổi Từ Thầy Cô: Chỉ Dành 20% Thời Gian Để “Nói”

Thay đổi thứ hai đến từ chính người thầy: Thầy cô nên “nói” ít lại (chỉ giữ lại 20% thời gian nói) để dành bớt quyền nói cho học sinh.

Nghề giáo truyền thống thường gắn liền với thuyết giảng, dẫn đến tình trạng giáo viên “bán cháo phổi”. Tuy nhiên, giáo dục hiện đại đòi hỏi người thầy phải lùi lại, trở thành người chỉ huy thầm lặng, thiết kế hoạt động học tập để học sinh được:

• Khám phá thông qua trải nghiệm: Học sinh được học thông qua quá trình giao tiếp, tranh luận và tự tìm hiểu.
• Thực hành Thân Giáo: Hành vi, cử chỉ, thái độ, quan niệm của người thầy sẽ “tỏa bóng” thầm lặng tới người học, hiệu quả hơn cả lời thuyết giáo.

Việc lùi lại, “nói” ít đi đòi hỏi sự công phu và tỉnh thức, vì nó yêu cầu giáo viên phải làm nhiều hơn (chuẩn bị hoạt động có chủ đích, thú vị).

Từ thời Khổng Tử hay Socrates, các nhà giáo vĩ đại đã sử dụng phương pháp hỏi – đáp, cho phép người học đối thoại ngang hàng và có thời gian suy ngẫm, chứ không độc thoại. Việc giáo viên “độc chiếm chân lý” trên bục giảng sẽ làm lớp học kém hiệu quả và khiến học sinh khó phát triển tư duy độc lập.

---

Tóm Lại

Nguyên lý 80/20 nhắc nhở chúng ta về sứ mệnh cốt lõi của nhà giáo. Bằng cách ưu tiên những việc mang lại lợi ích trực tiếp cho học sinh, chúng ta sẽ giảm bớt gánh nặng cho thầy cô, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục thực chất. Hãy cùng hành động để trả lại sự tập trung cho việc Dạy và Học!

📌 Hãy khám phá thêm về hệ thống website của tôi trên trang web “Nguyễn Công Khanh” (https://nguyencongkhanh.com/)!